დღეს მორფოლოგიური ცოდნა სულ უფრო მჭიდროდ უკავშირდება ექსპერიმენტულ ქირურგიას, ბიოინჟინერიას, მოლეკულურ მედიცინასა და ახალი სამკურნალო ტექნოლოგიების შექმნას. ამ განვითარების თვალსაჩინო მაგალითია თსუ-ის ალექსანდრე ნათიშვილის მორფოლოგიის ინსტიტუტი, რომლის 80-წლიანი ისტორია ქართული სამედიცინო მეცნიერების არაერთ მნიშვნელოვან მიღწევას აერთიანებს. განსაკუთრებით საინტერესოა ინსტიტუტის კლინიკური ანატომიისა და ექსპერიმენტული მოდელირების დეპარტამენტისა და ექსპერიმენტული ქირურგიის სამეცნიერო-კვლევითი და სატრენინგო ცენტრის საქმიანობა.

რვა ათწლეულის სამეცნიერო მემკვიდრეობა

ინსტიტუტში ექსპერიმენტული ანატომიის განყოფილება მისი დაარსებისთანავე, 1946 წელს, ჩამოყალიბდა. განყოფილების პირველი ხელმძღვანელი იყო გამოჩენილი ქართველი ქირურგი, აკადემიკოსი მემედ (მამია) კომახიძე, რომელიც მას 1951 წლამდე ხელმძღვანელობდა. შემდგომ წლებში ამ სამეცნიერო მიმართულების განვითარებაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს აკადემიკოსმა ნინო ჯავახიშვილმა (1951–1959), პროფესორმა თეიმურაზ ღიბრაძემ (1960–2001), მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორმა ნათელა მამფორიამ (2001–2005) და მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორმა ნინო გორდაძემ (2005–2010).

განყოფილების სამეცნიერო საქმიანობის ერთ-ერთი მთავარი მიმართულება თავიდანვე იყო ორგანოთა სისხლძარღვებისა და ნერვული აპარატის მორფოლოგიური შესწავლა. სპეციალური საინიექციო მეთოდების გამოყენებით მკვლევრები სწავლობდნენ გულის, ღვიძლის, კუჭის, ნაწლავების, ფილტვების, საშვილოსნოსა და ენდოკრინული ჯირკვლების ინტრაორგანულ სისხლძარღვებსა და ნერვებს როგორც ნორმალურ, ისე პათოლოგიურ პირობებში.

განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობოდა გულის სისხლმომარაგებას. შეისწავლებოდა მისი გვირგვინოვანი არტერიებისა და ვენური სისტემის აგებულება, სისხლძარღვთა ტიპობრივი სახესხვაობები და მათი ცვლილებები კარდიოსკლეროზის, გულის მანკების, მიოკარდიუმის ინფარქტისა და სხვა პათოლოგიური მდგომარეობების დროს. ამ მიმართულებით აღსანიშნავია აკადემიკოს ნინო ჯავახიშვილის მიერ გულის ვენურ სისტემაში განსაკუთრებული სისხლძარღვოვანი წარმონაქმნების — სინუსოიდების — გამოვლენა და აღწერა.

მკვლევართა საქმიანობა მხოლოდ ექსპერიმენტული კვლევებით არ შემოიფარგლებოდა. მათ მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს ქართული სამედიცინო ტერმინოლოგიის ჩამოყალიბებასა და განვითარებაში. ლ. შელიასა და კ. გუნიას მიერ მომზადდა „დასურათებული ანატომიური ტერმინოლოგია“, რომლის ილუსტრაციებიც კ. გუნიას ეკუთვნის. ლ. შელიამ შეადგინა „საერთაშორისო ანატომიური ნომენკლატურა“, ხოლო ნათელა მამფორიამ შექმნა ოთხენოვანი — ქართული, რუსული, ლათინური და ინგლისური — ანატომიური ნომენკლატურის სახელმძღვანელო.

ამგვარად, ინსტიტუტის ანატომიური სკოლა ერთდროულად ემსახურებოდა ახალი სამეცნიერო ცოდნის შექმნას, სამედიცინო განათლების განვითარებასა და ქართული სამეცნიერო ენის განმტკიცებას.

კლინიკური ანატომია და ექსპერიმენტული მოდელირება

2010 წელს, როდესაც ალექსანდრე ნათიშვილის მორფოლოგიის ინსტიტუტი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის შემადგენლობაში შევიდა, ექსპერიმენტული ანატომიის განყოფილება კლინიკური ანატომიის დეპარტამენტად გარდაიქმნა. 2018 წლიდან დეპარტამენტი კლინიკური ანატომიისა და ექსპერიმენტული მოდელირების დეპარტამენტის სახელწოდებით აგრძელებს საქმიანობას. მას ხელმძღვანელობს პროფესორი მიხეილ ჯანგავაძე.

ტრადიციული მორფოლოგიური კვლევების გვერდით სულ უფრო მნიშვნელოვანი ადგილი დაიკავა ექსპერიმენტულმა მოდელირებამ, ორგანოთა ფუნქციური მდგომარეობის შესწავლამ, ქირურგიული ტექნოლოგიების განვითარებამ და ტრანსპლანტაციისთვის მნიშვნელოვანი პრობლემების კვლევამ.

ახალი ეტაპის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მიმართულება გახდა ხელოვნური სისხლის მიმოქცევის სისტემების შექმნა და მათი გამოყენება ორგანოთა პრეზერვაციისა და ექსპერიმენტული რეანიმაციის მიზნით. ამ მიმართულების განვითარებაში განსაკუთრებული როლი შეასრულა ინსტიტუტის ბაზაზე ჩამოყალიბებულმა ექსპერიმენტული ქირურგიის სამეცნიერო-კვლევითმა და სატრენინგო ცენტრმა, რომელიც უკვე ორი ათეული წელია ფუნქციონირებს.

ექსპერიმენტული ქირურგიის ცენტრი — მეცნიერების, ქირურგიისა და ინჟინერიის თანამშრომლობა

მორფოლოგიის ინსტიტუტის ექსპერიმენტული ქირურგიის სამეცნიერო-კვლევით და სატრენინგო ცენტრს აქვს თანამედროვე ქირურგიული აპარატურით აღჭურვილი საოპერაციო ბლოკი, მონიტორინგის სისტემები, სპეციალური სამეცნიერო და ტექნიკური მოწყობილობები, აგრეთვე ექსპერიმენტული ცხოველების მოვლა-შენახვისთვის აუცილებელი ინფრასტრუქტურა. აქ შესაძლებელია რთული ექსპერიმენტული ოპერაციების ჩატარება, ახალი სამედიცინო მოწყობილობების გამოცდა და მათი ეფექტიანობის შეფასება ცხოველურ მოდელებზე.

ცენტრს ხელმძღვანელობს პროფესორი ნოდარ ხოდელი, რომლის სამეცნიერო და პროფესიული საქმიანობა სამი ათეული წელია დაკავშირებულია ქირურგიასთან, სამედიცინო განათლებასა და ექსპერიმენტულ კვლევებთან. მისი ხელმძღვანელობით ცენტრი ჩამოყალიბდა სამეცნიერო სივრცედ, სადაც ქირურგიული გამოცდილება და საინჟინრო-ტექნოლოგიური შესაძლებლობები ახალი სამედიცინო მეთოდების შემუშავებას ემსახურება.

პროფესორ ნოდარ ხოდელის საქმიანობაში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს ხელოვნური და დამხმარე სისხლის მიმოქცევის ტექნოლოგიების განვითარებას, ექსტრაკორპორული რეანიმაციის შესაძლებლობების კვლევასა და ორგანოთა პერფუზიული პრეზერვაციის მეთოდების სრულყოფას. ცენტრის მუშაობა აერთიანებს როგორც სამეცნიერო კვლევას, ისე ახალი თაობის მკვლევართა და ქირურგთა პრაქტიკულ მომზადებას. ცენტრის ისტორიაში განსაკუთრებული ადგილი ეკუთვნის პროფესორ ზურაბ ჩხაიძეს — გამორჩეულ ექსპერიმენტატორს, მრავალი სამეცნიერო პროექტის ხელმძღვანელსა და კოორდინატორს, არაერთი გამოგონებისა და პატენტის ავტორს. იგი ასამდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი და გამოცდილი პედაგოგი იყო.

სამწუხაროდ, 2025 წელს, მძიმე ავადმყოფობის შემდეგ, პროფესორი ზურაბ ჩხაიძე გარდაიცვალა. მისი გარდაცვალება დიდი დანაკლისი იყო როგორც მორფოლოგიის ინსტიტუტის, ისე თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამეცნიერო საზოგადოებისთვის. თუმცა მის სიცოცხლეში დაწყებული კვლევები გრძელდება, ხოლო მის მიერ შექმნილი ტექნოლოგიური და სამეცნიერო საფუძველი ცენტრის დღევანდელი საქმიანობის მნიშვნელოვან ნაწილად რჩება. ნოდარ ხოდელისა და ზურაბ ჩხაიძის მრავალწლიანმა თანამშრომლობამ მნიშვნელოვანი საფუძველი შექმნა ხელოვნური სისხლის მიმოქცევის აპარატების კონსტრუირების, მათი ექსპერიმენტული გამოცდისა და ორგანოთა პრეზერვაციის ახალი მეთოდების განვითარებისათვის.

ხელოვნური სისხლის მიმოქცევიდან ორგანოთა პრეზერვაციამდე

2012–2015 წლებში შოთა რუსთაველის ეროვნული სამეცნიერო ფონდის მხარდაჭერით განხორციელდა პროექტი, რომელიც საველე პირობებში გამოსაყენებელი ხელოვნური სისხლის მიმოქცევის პორტატული აპარატის ექსპერიმენტულ შექმნას ისახავდა მიზნად.

შემდგომ პერიოდში კვლევები გაფართოვდა და მოიცვა გულის მწვავე უკმარისობისა და გულის გაჩერების დროს ექსტრაკორპორული რეანიმაციის შესაძლებლობების შესწავლა. ცენტრში შემუშავებული პორტატული აპარატების ეფექტიანობა ექსპერიმენტულ ცხოველურ მოდელებზე მოწმდებოდა. ამ სამუშაოების განსაკუთრებული მნიშვნელობა იმაში მდგომარეობს, რომ ექსტრაკორპორული სისხლის მიმოქცევის ტექნოლოგიები შეიძლება გამოყენებულ იქნეს არა მხოლოდ გულისა და ფილტვების ფუნქციის დროებითი ჩანაცვლებისთვის, არამედ ორგანოთა სისხლმომარაგების შესანარჩუნებლადაც.

2014–2017 წლებში განხორციელებული კვლევების შედეგად განვითარდა ორგანოთა პერფუზიული კონსერვაციის მეთოდები. სპეციალურად შექმნილი სისტემების საშუალებით შესაძლებელი გახდა ფიზიოლოგიურთან მიახლოებული სისხლნაკადის უზრუნველყოფა და ორგანოს ჰემოდინამიკური და მორფოლოგიური მდგომარეობის კონტროლი. 2017–2019 წლებში კვლევები გაგრძელდა ორგანოთა in situ პრეზერვაციის მიმართულებით, ხოლო 2018–2022 წლებში შეისწავლებოდა ექსტრაკორპორული გულ-ფილტვის რეანიმაციისა და მულტიორგანული პერფუზიული კონსერვაციის უწყვეტი მოდელის ეფექტიანობა.

განსაკუთრებით საინტერესო აღმოჩნდა ღვიძლის პრეზერვაციის შედეგები. ექსპერიმენტებმა აჩვენა, რომ პულსური სისხლნაკადის პირობებში ღვიძლის ქსოვილის მორფოლოგიური მდგომარეობა უკეთ ნარჩუნდებოდა, ვიდრე მუდმივი ნაკადის გამოყენებისას. მიღებული მონაცემებით, მინიმუმ ექვსსაათიანი პულსური პერფუზიის შემდეგ ღვიძლი ინარჩუნებდა ტრანსპლანტაციისთვის ვარგის მდგომარეობას.

ამ კვლევებმა მნიშვნელოვანი საფუძველი შექმნა ორგანოთა ხანგრძლივი ნორმოთერმული პერფუზიის ტექნოლოგიების შემდგომი განვითარებისათვის. 2016 წელს ნოდარ ხოდელის, ზურაბ ჩხაიძისა და დიმიტრი კორძაიას ავტორობით საერთაშორისო სამეცნიერო გამოცემაში „Extracorporeal Membrane Oxygenation: Advances in Therapy“ გამოქვეყნდა თავი, რომელიც ექსტრაკორპორული მემბრანული ოქსიგენაციის სისტემების განვითარებას ეძღვნებოდა. ეს პუბლიკაცია ინსტიტუტის მკვლევართა საერთაშორისო სამეცნიერო საქმიანობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გამოხატულება იყო.

ღვიძლის რეგენერაცია — ახალი შესაძლებლობების ძიება

ღვიძლს განსაკუთრებული რეგენერაციული უნარი აქვს. მისი ნაწილის ქირურგიული მოცილების შემდეგ დარჩენილი ქსოვილი ზრდას იწყებს და გარკვეულ პირობებში დაკარგული მასის აღდგენა შეუძლია. თუმცა ამ პროცესის უჯრედული, მორფოლოგიური და ჰემოდინამიკური მექანიზმები ჯერ კიდევ მრავალი სამეცნიერო კითხვის საგანია.

2014–2017 წლებში ინსტიტუტში მიმდინარეობდა ღვიძლის რეზექციისა და ტრანსპლანტაციის შემდგომი რეგენერაციის შესწავლა, მათ შორის — დენერვაციისა და ლიმფური კავშირების დარღვევის პირობებში. მკვლევრები სწავლობდნენ ღვიძლის წილაკების სივრცული ორგანიზაციის ცვლილებებს, უჯრედული პოპულაციების მონაწილეობას რეგენერაციულ პროცესში და ორგანოს ზრდის მორფოლოგიურ თავისებურებებს.

ეს კვლევები ორგანულად დაუკავშირდა ინსტიტუტის დირექტორის, პროფესორ დიმიტრი კორძაიას სამეცნიერო ინტერესებს, რომლებიც მოიცავს ღვიძლის სტრუქტურულ ორგანიზაციას, პათოლოგიურ რემოდელირებასა და რეგენერაციის მექანიზმებს. მისი და მისი დოქტორანტის, ამჟამად ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილის, ქეთი ცომაიას მონაწილეობითა და ხელმძღვანელობით განვითარებული კვლევითი მიმართულებები აერთიანებს ფუნდამენტურ მორფოლოგიას, ექსპერიმენტულ მოდელირებასა და ტრანსლაციური ტრანსპლანტაციის თანამედროვე ამოცანებს.

ამ კვლევების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი თავისებურება ის არის, რომ ღვიძლის რეგენერაცია განიხილება არა მხოლოდ უჯრედების გამრავლების პროცესად, არამედ ორგანოს სისხლის მიმოქცევის, ქსოვილოვანი სტრუქტურისა და უჯრედთაშორისი ურთიერთქმედებების ერთიან შედეგად.

ახალი სამეცნიერო ამოცანა — შესაძლებელია თუ არა ღვიძლის გაზრდა ორგანიზმის გარეთ?

დღეს ინსტიტუტის ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო და პერსპექტიული კვლევითი მიმართულება ღვიძლის ხანგრძლივი ex situ ნორმოთერმული მანქანური პერფუზიაა.

ორგანოთა ტრანსპლანტაციის ერთ-ერთი უმთავრესი პრობლემა დონორული ორგანოების დეფიციტია. ამასთან, დონორისგან მიღებული ღვიძლის შენარჩუნების დრო შეზღუდულია, რაც მნიშვნელოვან სირთულეებს ქმნის ტრანსპლანტაციის ორგანიზებისა და ორგანოს მდგომარეობის შეფასებისას.

ტრადიციული ცივი კონსერვაციისგან განსხვავებით, ნორმოთერმული მანქანური პერფუზია გულისხმობს ორგანიზმიდან გამოყოფილი ორგანოს შენარჩუნებას ფიზიოლოგიურთან მიახლოებული ტემპერატურისა და ხელოვნურად უზრუნველყოფილი სისხლის მიმოქცევის პირობებში. ინსტიტუტის მკვლევარებმა შექმნეს საპერფუზიო პლატფორმა და შესაბამისი მეთოდიკა, რომელთა საშუალებითაც შესაძლებელი გახდა ღვიძლის 24-საათიანი ex situ მანქანური პერფუზია ორგანოს კარგი მორფოლოგიური და ფუნქციური მდგომარეობის შენარჩუნებით.

ეს შედეგი ახალი კვლევითი ამოცანის საფუძვლად იქცა: შესაძლებელია თუ არა ორგანიზმის გარეთ, კონტროლირებადი სისხლის მიმოქცევის პირობებში, ღვიძლის რეგენერაციული პროცესების გააქტიურება და ორგანოს მასის გაზრდა? ამ საკითხის შესწავლა განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს მცირე ზომის დონორული ღვიძლის ან მისი ნაწილის ტრანსპლანტაციის პერსპექტივის თვალსაზრისით.

ამჟამად ცენტრში მიმდინარეობს ღვიძლის ხანგრძლივი, კომპიუტერულად მართვადი და ნაწილობრივ ავტომატიზებული საპერფუზიო სისტემის შექმნა და ექსპერიმენტული გამოცდა. მკვლევრები სწავლობენ, როგორ შეიძლება სისხლნაკადის ჰემოდინამიკური პარამეტრების კონტროლით ორგანოს ფუნქციური მდგომარეობის შენარჩუნება და რეგენერაციული პროცესების სტიმულირება. ამ სამუშაოებს მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს 2025 წელს შოთა რუსთაველის საქართველოს ეროვნული სამეცნიერო ფონდის კონკურსში მოპოვებულ ორ სამწლიან საგრანტო პროექტში.

აღსანიშნავია, რომ 2014 წლიდან ექსპერიმენტული ქირურგიის ცენტრის მკვლევართა ჯგუფმა მოიპოვა ექვსი საგრანტო პროექტი, მიიღო საქართველოს ოთხი პატენტი ხელოვნური სისხლის მიმოქცევის სხვადასხვა კონსტრუქციის მოწყობილობაზე, გამოაქვეყნა 30-მდე სამეცნიერო ნაშრომი. ცენტრის კვლევითი მიმართულებებით დაცულია სამი სადოქტორო დისერტაცია, ხოლო ორი დოქტორანტი ამჟამადაც მონაწილეობს მიმდინარე კვლევებში.

საერთაშორისო თანამშრომლობა და ტრანსლაციური კვლევები

თანამედროვე ბიოსამედიცინო მეცნიერების განვითარება საერთაშორისო თანამშრომლობის გარეშე პრაქტიკულად წარმოუდგენელია. განსაკუთრებით ეს ეხება ისეთ კომპლექსურ მიმართულებებს, როგორებიცაა: ორგანოთა მანქანური პერფუზია, ტრანსპლანტაცია და რეგენერაციული მედიცინა.

მორფოლოგიის ინსტიტუტის მკვლევრებს აქტიური სამეცნიერო თანამშრომლობა აკავშირებთ ესპანეთის სევილიისა და ნიდერლანდების გრონინგენის უნივერსიტეტების სამედიცინო ცენტრებთან. თანამშრომლობა მოიცავს გამოცდილების გაზიარებას, სამეცნიერო ვიზიტებს, სამუშაო შეხვედრებსა და ერთობლივ კვლევით პროექტებში მონაწილეობას.

უცხოელი სპეციალისტები ინსტიტუტის მიმდინარე საგრანტო პროექტებში კონსულტანტების სახითაც მონაწილეობენ. ეს თანამშრომლობა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ორგანოთა მანქანური პერფუზიის ტექნოლოგიების სრულყოფის, ექსპერიმენტული მეთოდების საერთაშორისო სტანდარტებთან დაახლოებისა და ახალგაზრდა მკვლევართა პროფესიული განვითარებისათვის.

საერთაშორისო თანამშრომლობის ფარგლებში მომზადდა ერთობლივი საპროექტო განაცხადი ევროკავშირის Horizon Europe-ის პროგრამისთვის, რომელიც მიზნად ისახავს მანქანური პერფუზიისა და ტრანსლაციური ტრანსპლანტაციის მიმართულებით სამეცნიერო შესაძლებლობების გაძლიერებას.

ინსტიტუტის მკვლევართა შედეგები წარმოდგენილი იყო საერთაშორისო სამეცნიერო შეხვედრებზე, მათ შორის — გრონინგენში, სევილიაში, სეულსა და თბილისში, რაც ხელს უწყობს ქართული სამეცნიერო გამოცდილების საერთაშორისო სივრცეში ინტეგრაციას.

მორფოლოგიის ახალი ჰორიზონტები — მოლეკულური პათოლოგია, ნეირომეცნიერება და ხელოვნური ინტელექტი

ბოლო წლებში ინსტიტუტში მნიშვნელოვანი განვითარება განიცადა მოლეკულურმა პათოლოგიამ. 2025 წელს დასრულებული კონკურენტული ინოვაციის ფონდის პროექტის ფარგლებში შემუშავდა და სასწავლო პროცესში დაინერგა მოლეკულური პათოლოგიის სასწავლო კურსი, მომზადდა სადოქტორო პროგრამა და ინსტიტუტის ბაზაზე შეიქმნა საუნივერსიტეტთაშორისო მოლეკულური პათოლოგიის ლაბორატორია — „ჰაბი“.

მოლეკულური პათოლოგიის მიმართულებით ჩატარებულმა კვლევებმა გამოავლინა Gankyrin-ისა და ზოგიერთი მიკრო-რნმ-ის შესაძლო ბიომარკერული მნიშვნელობა ჰეპატოცელულური კიბოს დროს. მიღებული შედეგები წარმოდგენილი იყო ევროპის პათოლოგიისა და მოლეკულური პათოლოგიის საერთაშორისო კონგრესებზე და აისახა სამეცნიერო პუბლიკაციებში. პროექტის ხელმძღვანელი იყო პროფესორი მიხეილ ჯანგავაძე.

პარალელურად განვითარდა თანამედროვე ნეირომეცნიერების მიმართულება. შეიქმნა საბაზისო ნეირომეცნიერების ინტეგრირებული სასწავლო კურსი, მასწავლებელთა ტრენინგის პროგრამა, ტრანსლაციური ნეირომეცნიერების საუნივერსიტეტთაშორისო ლაბორატორია და მომზადდა შესაბამისი სადოქტორო პროგრამა. სასწავლო პროცესში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა თანამედროვე ტექნოლოგიების, მათ შორის — ვირტუალური პაციენტებისა და დამატებული რეალობის შესაძლებლობების — გამოყენებას.

ინსტიტუტის უახლეს კვლევით მიმართულებებს შორისაა ქიმიოთერაპიით გამოწვეული ღვიძლის დაზიანებისა და რეგენერაციის ურთიერთკავშირის შესწავლა, ორგანოიდული და ერთუჯრედოვანი ანალიზის მეთოდების გამოყენება ღვიძლის ფუნქციური რეგენერაციის შესაფასებლად, აგრეთვე ძუძუს კიბოს ქვეტიპების კლასიფიკაციის ციფრული მოდელის შექმნა მაღალი გარჩევადობის იმუნოჰისტოქიმიური გამოსახულებებისა და ხელოვნური ინტელექტის გამოყენებით. ეს მიმართულებები ნათლად აჩვენებს, როგორ ფართოვდება მორფოლოგიის ტრადიციული სამეცნიერო საზღვრები და როგორ ხდება იგი თანამედროვე ბიოსამედიცინო კვლევების ინტეგრირებული ნაწილი.

. . .

აკადემიკოსების — მემედ კომახიძისა და ნინო ჯავახიშვილის, პროფესორ თეიმურაზ ღიბრაძისა და მათი შემდგომი თაობების მიერ დამკვიდრებული სამეცნიერო ტრადიციები თანამედროვე კვლევებში ახალ შინაარსს იძენს. ამავე უწყვეტობის მნიშვნელოვანი გამოხატულებაა პროფესორ ნოდარ ხოდელის ხელმძღვანელობით მოქმედი ექსპერიმენტული ქირურგიის ცენტრი, სადაც პროფესორ ზურაბ ჩხაიძის სამეცნიერო მემკვიდრეობა და დღევანდელი მკვლევრების ძალისხმევა ერთიანდება. ამ უწყვეტობის დადასტურებაა დიმიტრი კორძაიას, ქეთი ცომაიასა და მიხეილ ჯანგავაძის ხელმძღვანელობით მიმდინარე კვლევები, რომლებიც ფუნდამენტურ მორფოლოგიას თანამედროვე ტრანსლაციური მედიცინის ამოცანებთან აკავშირებს.

მორფოლოგიის ინსტიტუტის 80-წლიანი ისტორიის მთავარი მონაპოვარიც სწორედ ეს უწყვეტობაა — ფუნდამენტური ცოდნის, მეცნიერული ტრადიციისა და ინოვაციური აზროვნების ერთიანობა, რომელიც წარსულის მიღწევებს მომავლის მედიცინის შესაძლებლობებად გარდაქმნის.